Beweging

Mocht je nou gefrustreerd zijn over de gang van zaken, of over het slakkentempo van sommige
noodzakelijke veranderingen, misschien stelt dit gerust: het telkens bevragen van wetten,
regels, tradities, richtingen en conventies, die betwisting, dat ís de beweging. ‘Je moet wel in
beweging komen om erachter te komen dat je geketend bent’, zei Rosa Luxemburg en je mag
de mensen prijzen die in beweging komen, omdat we anders maar mooi met z’n allen
vastgeketend zitten.

Mijn derdeklassers konden zich niet vinden in de laatste van de vier schoolregels (geen flesje
vullen tijdens de les) die plots op de lokaaldeuren hingen en ze uitten hun ongenoegen in mijn
les. Ik moedigde ze aan de regels te bevragen en in actie te komen. Wetten en regels zijn
bediscussieerbaar, zei ik. Sta op voor jezelf en beargumenteer waarom de regel moet
veranderen! Ga in gesprek, organiseer een debat, schrijf een brief en desnoods: staak een
lesuur en ga demonstreren op het plein.

Bewegen betekent dat iets verandert van plaats. Soms beweegt iets snel en soms beweegt iets
langzaam. Soms beweegt iets terug, dan weer slechts kruipend vooruit, plotseling snel en heel
af en toe is iets op zichzelf een kleine stap, maar een grote sprong voor de mensheid.

Wees zelf de verandering - beweging begint klein. Nee - het begint omdat je in 1955 niet
opstaat in de bus. We kiezen ervoor naar de maan te gaan - het begint omdat je een
buitenaards idee hebt. Ik heb een droom - het begint omdat je moed toont. Het is die
voortdurende betwistbaarheid van de norm die cruciaal is om een tirannie te voorkomen. De
tirannie van een dictator, maar evengoed die van de meerderheid.

Het is de makkelijke weg om geen vraagtekens bij de (nieuwe) normen te zetten, hoe amoreel,
onrechtmatig of onwetenschappelijk die soms ook zijn. De massa paste zich in het verleden
vaak moeiteloos aan, uit overtuiging, uit lijfsbehoud, uit gemakzucht - zeg het maar. In het licht
van het nestelende fascisme is deze vrijwillige onderwerping een enorme alarmbel, zoals
Timothy Snyder in On Tiranny (2017) aankaart. Onrecht en onderdrukking moet je altijd
bevechten, eerst via debat misschien, maar uiteindelijk via vormen van ongehoorzaamheid en
verzet. Zijn twintig lessen tegen tirannie staan bol van beweging: spring er uit (‘stand out’),
geloof in de waarheid, onderzoek, wees moedig. Maar de geschiedenis bewijst: zulke moed is
slechts weinigen gegeven.

De 20 lessen van Snyder in een notendop

Dat ik als docent nu de vier schoolregels die zo expliciet in het gebouw hangen handhaaf, zegt
genoeg. Ik ben er blind van uit gegaan dat de regels juist waren, ik voer ze uit, ik wil ook geen
gedoe, maar misschien is het wel onrechtvaardig dat leerlingen tijdens de les hun flesje niet
mogen vullen. Ze moeten het maar beargumenteren. Ik zal ze nog eens aanmoedigen de boel
in beweging te krijgen via debat en ik hoop uiteindelijk ook wat ongehoorzaamheid en een
demonstratie op het plein.

Eerder gepubliceerd in Kleio